Chirurgie

Een chirurgische genderbevestigende operatie (of GAS: gender-affirming surgery) is een verdere stap in het proces van transitie waar uitgebreide diagnostiek en indicatiestelling aan vooraf gaat.

Een patiënt die genderbevestigende chirurgie wenst, zal de indicatiestelling hiervoor krijgen vanuit het genderteam en dan intern worden verwezen. Bij hulp van een decentrale (niet academische) aanbieder kan soms een verwijzing van de huisarts worden gevraagd via Zorgdomein. Dit gaat dan alleen om een formaliteit omdat een GGZ hulpverlener niet somatisch kan verwijzen. De inhoudelijke verwijzing is dan de GGZ-diagnose/indicatiestelling brief die u kunt bijvoegen of naar kunt verwijzen indien de patiënt deze zelf meeneemt.

Genderbevestigende operaties worden zowel academisch als perifeer uitgevoerd. Wachttijden bij decentrale zorgverleners zijn over het algemeen korter. Een verwijzing naar een decentrale zorgverlener heeft daarom vaak de voorkeur.

Indien een patiënt een comorbiditeit heeft waardoor deze niet in een zelfstandig behandelcentrum (ZBC) behandeld kan worden, zal de ingreep meestal in de academie plaatsvinden. Houdt hier al bij verwijzing rekening mee.

Een patiënt kan dubbel verwezen worden zowel academisch als perifeer, dan kan perifeer gestart worden (vaak eerder) en indien zorg te complex is voor enkel perifeer kan dit later in het traject academisch worden overgenomen. Als de patiënt nog niet academisch op de wachtlijst stond, dan kan deze bij ontoereikende perifere mogelijkheden weer onderop de lijst academisch komen. Helaas ondervangt de samenwerking perifeer – academisch dit probleem nog niet.

In het kader van chirurgische genderbevestigende zorg is het belangrijk om te weten dat zowel ondergewicht als overgewicht het risico op complicaties tijdens en na een operatie verhoogt. In sommige gevallen kan een operatie hierdoor zelfs gecontra-indiceerd zijn; dit wordt beoordeeld door de verantwoordelijke chirurg. Dit geldt bijvoorbeeld ook voor roken.

Stoppen met roken:
Voor de meeste genderbevestigende operaties is het noodzakelijk om (blijvend) te stoppen met roken. Het kan helpend zijn om hier tijdig over te adviseren, zodat iemand zich hierop al kan voorbereiden.

Gezond gewicht:
Voor veel operaties geldt een minimale en maximale BMI; buiten deze grenzen kan een ingreep niet worden uitgevoerd. Een handige tool in de spreekkamer is het gebruik van 'Check Oorzaken Overgewicht'. Hiermee kunnen onderliggende factoren sneller in kaart worden gebracht, wat kan bijdragen aan beter passende ondersteuning en zorg op de juiste plek.

U kunt uw patiënt ondersteunen bij het bereiken of behouden van een gezonde leefstijl, bijvoorbeeld door zelf begeleiding te bieden (of via de POH-S) of door te verwijzen naar een stoppen-met-rokenprogramma, diëtist, leefstijlcoach of een gecombineerd leefstijlinterventieprogramma. Zie hiervoor de relevante NHG-standaarden.